بنیاد رازی؛ آزمایشگاهی که فقط نتیجه آزمون نمی‌دهد، راه‌حل می‌سازد
بیش از ۱۰۰ هزار نمونه معدنی در یک سال، پروژه‌های متعدد بررسی علل تخریب و تخمین عمر تجهیزات در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و نیروگاهی و حضور در پروژه‌های مهندسی معکوس؛ این‌ها تنها بخشی از کارنامه بنیاد علوم کاربردی رازی است؛ مجموعه‌ای که با تکیه بر تجربه چندده‌ساله متخصصان، توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و ارتباط مستقیم با صنایع، در ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ شبکه آزمایشگاهی کشور از رتبه دوم به جایگاه نخست رسید. ستار نصیری زنوز، مدیرعامل این بنیاد، از مسیری می‌گوید که در آن آزمایشگاه از یک مرکز ارائه خدمات آزمون به همراهی تخصصی برای حل مسائل پیچیده صنعت تبدیل شده است.
بنیاد علوم کاربردی رازی در ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ شبکه آزمایشگاهی کشور، با ارتقای جایگاه خود از رتبه دوم به رتبه نخست، عنوان برترین مرکز عضو شبکه را به دست آورد. این موفقیت حاصل سال‌ها تجربه تخصصی، توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و همکاری نزدیک با صنایع کشور است؛ مسیری که ستار نصیری زنوز، مدیرعامل بنیاد، از شکل‌گیری و دستاوردهای آن روایت می‌کند.
از سال ۱۳۹۲؛ آغاز مسیری برای حل مسائل صنعت
بنیاد علوم کاربردی رازی در سال ۱۳۹۲ با هدف اجرای پروژه‌های کاربردی در حوزه مهندسی مواد و پاسخگویی به نیازهای تخصصی صنایع کشور تأسیس شد. اما آنچه این مجموعه را از یک آزمایشگاه متعارف متمایز می‌کند، صرفاً برخورداری از تجهیزات پیشرفته یا تنوع خدمات نیست؛ بلکه رویکردی است که از ابتدا بر حضور مستقیم در صنعت و تبدیل دانش فنی به راه‌حل‌های اجرایی استوار بوده است.
ستار نصیری زنوز، مدیرعامل بنیاد علوم کاربردی رازی، با اشاره به فلسفه شکل‌گیری این مجموعه می‌گوید: «هدف اصلی بنیاد، ارائه خدمات آزمایشگاهی و پژوهشی در شاخه‌های مختلف مهندسی مواد به صنایع ریخته‌گری، خودروسازی، نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاهی، معادن و سایر صنایع وابسته بوده است. ویژگی اصلی ما، ورود مستقیم به صنعت برای حل مشکلات تولیدی بر اساس دانش فنی موجود در مجموعه و تجربه کارشناسانی است که بیش از ۴۰ سال سابقه پژوهشی و تخصصی دارند.»
این نگاه باعث شده است فعالیت‌های بنیاد به انجام آزمون و تحویل گزارش محدود نماند. بررسی علل تخریب قطعات، تخمین عمر باقی‌مانده تجهیزات، جوان‌سازی قطعات، ارزیابی قابلیت ادامه سرویس‌دهی تجهیزات صنعتی (FFS) و مهندسی معکوس در ساخت و تولید قطعات، از جمله خدماتی است که این مجموعه به صنایع ارائه می‌کند.
پشتوانه‌ای از تجهیزات پیشرفته و دانش تخصصی
برای ورود به مسائل پیچیده صنعتی، برخورداری از زیرساخت مناسب ضروری است؛ اما تجهیزات پیشرفته زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهند که در کنار آن‌ها نیروی انسانی متخصص و توانایی تفسیر نتایج وجود داشته باشد.
بنیاد علوم کاربردی رازی در حوزه‌های مختلف شناسایی و تحلیل مواد، مجموعه‌ای از تجهیزات و آزمایشگاه‌های تخصصی را در اختیار دارد. دستگاه میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدانی (FESEM)، دستگاه پراش پرتو ایکس (XRD) و دستگاه فلورسانس پرتو ایکس (XRF) از جمله تجهیزات شاخص این مجموعه هستند. آزمایشگاه‌های متالوگرافی، مکانیکی، شیمی، خوردگی، آزمون‌های غیرمخرب (NDT)، پلیمر و کوانتومتری نیز بخش دیگری از زیرساخت‌های آن را تشکیل می‌دهند.
این مجموعه در سال‌های اخیر با خرید تجهیزات پیشرفته دیگری از جمله دستگاه سختی‌سنج قابل حمل، دستگاه ICP-OES و ICP-MS نیز ظرفیت‌های خود را توسعه داده است.
مدیرعامل بنیاد با اشاره به دشواری‌های نگهداری تجهیزات تخصصی در شرایط فعلی می‌گوید: «با وجود محدودیت‌های مالی و مشکلات موجود، تلاش کرده‌ایم تمامی قابلیت‌های اجرایی تجهیزات خود را حفظ کنیم. توسعه زیرساخت‌های سخت‌افزاری در کنار حفظ و ارتقای توان علمی و تخصصی کارشناسان، از اولویت‌های همیشگی ما بوده است.»
از ۱۰۰ هزار نمونه معدنی تا پروژه‌های پیچیده صنایع نفت و گاز
گستره فعالیت‌های بنیاد رازی را می‌توان در تنوع پروژه‌هایی دید که از آنالیز مواد معدنی تا ارزیابی سلامت تجهیزات حیاتی صنایع را در بر می‌گیرد.
یکی از نمونه‌های قابل توجه این فعالیت‌ها، آنالیز بیش از ۱۰۰ هزار نمونه معدنی در طول یک سال است؛ ظرفیتی که نقش این مجموعه را در پشتیبانی از صنایع معدنی کشور برجسته می‌کند.
در بخش صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و نیروگاهی نیز بنیاد در پروژه‌های متعددی برای شناسایی علل تخریب تجهیزات و تخمین عمر باقی‌مانده قطعات مشارکت داشته است. این خدمات در بسیاری از موارد فراتر از یک آزمون آزمایشگاهی است و به تصمیم‌گیری درباره تعمیر، تعویض یا ادامه بهره‌برداری از تجهیزات کمک می‌کند.
نصیری زنوز در تشریح برخی از پروژه‌های شاخص بنیاد می‌گوید: «تأیید خطوط لوله و اتصالات مورد استفاده در صنایع نفت و گاز، تهیه دستورالعمل‌های جوشکاری و صدور گواهی صلاحیت جوشکاران، اجرای پروژه‌های آزمون‌های غیرمخرب در صنایع مختلف، ساخت دستگاه UT Immersion برای شرکت تأسیسات دریایی و تهیه شناسنامه فنی برای مجتمع‌های فولادی از جمله فولاد مبارکه، فولاد خوزستان و فولاد اکسین، بخشی از فعالیت‌های اجرایی ما بوده است.»
ارتباط با واحدهای تحقیق و توسعه صنایع تولیدی نیز از دیگر محورهای فعالیت این بنیاد است. به گفته مدیرعامل مجموعه، برقراری ارتباط نزدیک با این واحدها، برگزاری جلسات تخصصی و ارائه مشاوره حضوری، به تسریع فرآیند دستیابی به نتایج پژوهشی و رفع مشکلات فنی خطوط تولید کمک می‌کند.
سرمایه‌ای که در دستگاه‌ها خلاصه نمی‌شود
اگرچه تجهیزات پیشرفته یکی از ارکان فعالیت بنیاد رازی هستند، مدیرعامل این مجموعه مهم‌ترین عامل موفقیت آن را نیروی انسانی می‌داند؛ سرمایه‌ای که دانش دانشگاهی را با تجربه عملی و شناخت واقعی از مسائل صنعت پیوند می‌دهد.
به اعتقاد نصیری زنوز، کارشناسان متخصص در مهندسی مواد و متالورژی، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند تحلیل مکانیزم‌های تخریب، ارزیابی عمر تجهیزات و تفسیر نتایج آزمون‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت خدمات و اعتماد مشتریان دارند.
او درباره رویکرد بنیاد در توسعه منابع انسانی توضیح می‌دهد: «نیازهای آموزشی کارکنان بر اساس الزامات شغلی و تخصصی شناسایی می‌شود و برنامه‌های آموزشی ما شامل دوره‌های مرتبط با استانداردهای بین‌المللی، روش‌های نوین آزمون، کار با تجهیزات آزمایشگاهی و تحلیل نتایج است. همچنین آموزش حین کار، انتقال تجربیات پروژه‌های صنعتی و مشارکت در فعالیت‌های پژوهشی، از روش‌های اصلی ما برای ارتقای توانمندی کارکنان به شمار می‌رود.»
جذب فارغ‌التحصیلان مستعد و فراهم کردن فرصت یادگیری در کنار متخصصان باتجربه نیز بخشی از این برنامه است؛ رویکردی که به باور مدیرعامل بنیاد، زمینه شکل‌گیری نسل جدیدی از کارشناسان توانمند در حوزه خدمات مهندسی و آزمایشگاهی را فراهم می‌کند.
کیفیت؛ از کالیبراسیون تجهیزات تا ارزیابی مستمر نتایج
در فعالیت‌های آزمایشگاهی، ارائه نتیجه به‌تنهایی کافی نیست؛ آنچه به نتیجه اعتبار می‌بخشد، اطمینان از صحت، دقت و قابلیت ردیابی آن است. بنیاد علوم کاربردی رازی در همین راستا، نظام مدیریت کیفیت خود را بر اساس الزامات استاندارد بین‌المللی ISO/IEC 17025 استقرار داده است.
استفاده از تجهیزات کالیبره‌شده، مواد مرجع معتبر (CRM)، شرکت در آزمون‌های مهارت (PT) و مقایسات بین‌آزمایشگاهی (ILC)، پایش عملکرد روش‌های آزمون و ارزیابی صلاحیت کارکنان فنی، از جمله اقداماتی است که برای اطمینان از اعتبار نتایج انجام می‌شود.
در کنار این موارد، ممیزی‌های داخلی، رسیدگی به عدم انطباق‌ها و اجرای اقدامات اصلاحی نیز در دستور کار قرار دارد تا کیفیت خدمات به‌صورت مستمر ارزیابی و بهبود پیدا کند.
مدیرعامل بنیاد، توسعه دانش نیروی انسانی، تشکیل گروه‌های پژوهشی و علمی برای کنترل پروژه‌های صنعتی و افزایش منابع و تجهیزات را از دیگر اقدامات مؤثر در حفظ و ارتقای کیفیت خدمات این مجموعه می‌داند.
توسعه زیرساخت‌ها؛ از آزمایشگاه گوهرشناسی تا آزمایشگاه سیار معدن
برنامه‌های توسعه بنیاد رازی تنها به افزایش تجهیزات موجود محدود نشده است. رشد فعالیت‌ها در حوزه معدن، این مجموعه را به سمت ایجاد زیرساخت‌های فیزیکی جدید سوق داده است.
به گفته نصیری زنوز، بنیاد در سال‌های اخیر با هدف توسعه ظرفیت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری خود، فضای فیزیکی مستقلی به مساحت ۲۰۰۰ مترمربع در مجاورت محل فعلی مجموعه خریداری کرده است.
راه‌اندازی آزمایشگاه گوهرشناسی با هدف ارائه خدمات تخصصی به فعالان بازار طلا و جواهر نیز از دیگر اقدامات توسعه‌ای بنیاد بوده است. مدیرعامل این مجموعه، این آزمایشگاه را از نظر امکانات و تجهیزات در زمره آزمایشگاه‌های مدرن منطقه خاورمیانه ارزیابی می‌کند.
در حوزه مهندسی نیز افتتاح دفتر پروژه‌های مهندسی در تهران، با تمرکز بر پروژه‌های ارزیابی قابلیت سرویس‌دهی تجهیزات (FFS) و مهندسی معکوس، زمینه حضور تخصصی‌تر بنیاد در پروژه‌های صنعتی را فراهم کرده است.
یکی از برنامه‌های آینده مجموعه، راه‌اندازی آزمایشگاه سیار معدنی است؛ طرحی که می‌تواند نیاز به ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه‌های ثابت و مستقر در مراکز استان‌ها را کاهش دهد و سرعت دریافت نتایج در مراحل اکتشاف و استخراج معادن را افزایش دهد.
نصیری زنوز معتقد است در شرایطی که بخشی از زیرساخت‌های صنعتی کشور با آسیب و محدودیت مواجه شده‌اند، ظرفیت‌های بنیاد در زمینه بررسی علل تخریب و تخمین عمر تجهیزات می‌تواند در ارزیابی وضعیت تجهیزات و پشتیبانی فنی از فرآیند بازسازی صنایع نیز مورد استفاده قرار گیرد.
رتبه نخست؛ حاصل توسعه بازار و اعتماد صنایع
عملکرد بنیاد علوم کاربردی رازی در سال ۱۴۰۴ از نظر حجم خدمات، تعداد مشتریان و درآمد حاصل از فعالیت‌ها روندی افزایشی داشته است؛ روندی که در نهایت به ارتقای جایگاه این مجموعه در ارزیابی شبکه آزمایشگاهی کشور منجر شد.
این بنیاد که در ارزیابی سال گذشته رتبه دوم را به دست آورده بود، در سال ۱۴۰۴ توانست جایگاه نخست را از آن خود کند.
مدیرعامل بنیاد درباره عوامل مؤثر بر این موفقیت می‌گوید: «کسب رتبه نخست حاصل توسعه بازار، افزایش حجم خدمات تخصصی، گسترش تعاملات با صنایع مختلف و برگزاری جلسات مستمر با مدیران ارشد صنعتی بوده است. در میان شاخص‌های ارزیابی، افزایش حجم خدمات ارائه‌شده بیشترین نقش را در ارتقای جایگاه بنیاد داشته است. همچنین رشد تعداد مشتریان و درآمد، نشان‌دهنده افزایش اعتماد مشتریان و اثربخشی برنامه‌های توسعه کسب‌وکار مجموعه است.»
در کنار توسعه بازار، افزایش بهره‌برداری از ظرفیت تجهیزات آزمایشگاهی و گسترش ارتباط با صنایع مختلف نیز به رشد عملکرد مجموعه کمک کرده است.
مشتریان بنیاد طیف گسترده‌ای از صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، فولاد و فلزات، نیروگاه‌ها، خودروسازی و قطعه‌سازی را شامل می‌شوند. شرکت‌های دانش‌بنیان، آزمایشگاه‌های تخصصی، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی نیز بخش دیگری از دریافت‌کنندگان خدمات این مجموعه هستند.
برای تسهیل دسترسی این مشتریان، بنیاد از نرم‌افزار مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM) برای ثبت درخواست‌ها و پذیرش نمونه‌ها استفاده می‌کند. پیگیری مراحل انجام خدمات، تلاش برای کاهش زمان آزمون‌ها، ارائه به‌موقع گزارش‌های فنی و دریافت بازخورد مشتریان نیز در چارچوب برنامه‌های ارتقای رضایت‌مندی دنبال می‌شود.
هوش مصنوعی؛ گام بعدی در هوشمندسازی خدمات آزمایشگاهی
بنیاد رازی در کنار توسعه تجهیزات و منابع انسانی، استفاده از فناوری‌های نوین را نیز در برنامه‌های خود قرار داده است. یکی از محورهای قابل توجه در این زمینه، بهره‌گیری از هوش مصنوعی در طراحی آزمایش‌ها، ممیزی نتایج و شناسایی مسیرهای جدید پژوهشی است.
به گفته مدیرعامل بنیاد، داده‌های حاصل از تجربیات قبلی مجموعه می‌توانند در کنار ابزارهای هوش مصنوعی، به انتخاب مسیرهای مناسب‌تر در پروژه‌های پژوهشی و افزایش دقت و سرعت ارائه خدمات کمک کنند.
این رویکرد قرار است به‌تدریج در مراحل مختلف ارائه خدمات، از پذیرش نمونه یا پروژه تا اجرای فرآیندهای آزمایشگاهی و ارائه نتایج به مشتریان، توسعه پیدا کند.
نصیری زنوز همچنین توسعه دفاتر نمایندگی در خارج از کشور و تسهیل صادرات خدمات فنی و مهندسی را از اولویت‌های آینده بنیاد عنوان می‌کند. این مجموعه هم‌اکنون بیش از ۱۵ دفتر نمایندگی در داخل کشور و دو دفتر نمایندگی در ترکیه و شهر اربیل در اقلیم کردستان عراق دارد؛ ظرفیتی که زمینه گسترش تعاملات منطقه‌ای و ارائه خدمات تخصصی به مشتریان خارج از کشور را فراهم کرده است.
از ارائه خدمات تا ساختن یک اکوسیستم تخصصی
فعالیت بنیاد علوم کاربردی رازی در ارتباط با صنعت، به اجرای آزمون و پروژه‌های مهندسی محدود نیست. ارائه خدمات مشاوره‌ای، تهیه جزوات و کتب تخصصی، انتشار مقالات و تدوین اسناد فنی و ثبت اختراع، آموزش کارکنان کنترل کیفیت و تولید شرکت‌ها و همکاری با گمرکات، ادارات کل استاندارد استان‌ها، سازمان ملی استاندارد ایران و پژوهشگاه استاندارد، بخش دیگری از فعالیت‌های این مجموعه را تشکیل می‌دهد.
این مجموعه همچنین با حمایت از طرح‌های نوآورانه و هدایت آن‌ها به سمت حل مسائل صنعتی، تلاش کرده است ارتباط میان دانش تخصصی و نیازهای واقعی تولید را تقویت کند.
مدیرعامل بنیاد علوم کاربردی رازی در پایان، نقش شبکه آزمایشگاهی کشور را در توسعه فعالیت‌های این مجموعه مؤثر می‌داند و از حمایت‌های این شبکه، مدیریت آن و همکاران اجرایی قدردانی می‌کند.
او با اشاره به برنامه‌های پیش‌روی بنیاد می‌گوید: «تکمیل دفاتر نمایندگی در خارج از کشور و تسهیل صادرات خدمات فنی و مهندسی، افزایش کمی و کیفی خدمات در بخش مهندسی معدن و استفاده از هوش مصنوعی برای ارائه خدمات سریع‌تر، دقیق‌تر و کامل‌تر، در صدر برنامه‌های آینده ما قرار دارد.»
کسب رتبه نخست در ارزیابی سال ۱۴۰۴، برای بنیاد علوم کاربردی رازی صرفاً یک عنوان یا جایگاه آماری نیست؛ این موفقیت بازتاب مسیری است که در آن تجربه متخصصان، زیرساخت‌های آزمایشگاهی، شناخت نیازهای صنعت و توسعه مستمر خدمات در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. مسیری که هدف نهایی آن، فراتر از ارائه یک نتیجه آزمایشگاهی، کمک به حل مسائل فنی، افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات و تقویت توان مهندسی صنایع کشور است.
برای مشاهده خدمات و تجهیزات مجموعه آزمایشگاه های بنیاد علوم کاربردی رازی به صفحه این آزماشگاه در پایگاه شبکه آزمایشگاهی کشور مراجعه کنید.
نظر دیگران
هیج نظری جهت نمایش وجود ندارد!